Hordhac

Waalidiin badan oo Soomaaliyeed ayaa ka walwala marka ilmuhu:

• hadal yar yeesho
• ereyo yar isticmaalo
• ama aanu la hadlin sida caruurta kale.

Qaar ka mid ah caruurta waxay hadalka bilaabaan goor hore, halka qaar kalena ay waqti dheeraad ah u baahan yihiin.

Laakiin mararka qaar dib u dhaca hadalku wuxuu noqon karaa calaamad u baahan:

• fiiro gaar ah
• taageero
• ama la tashiga khabiir.

Qormadan waxaan ku eegaynaa:

• goorta hadalka ilmaha laga walwalo
• calaamadaha muhiimka ah
• sababaha dib u dhaca hadalka
• iyo sida waalidiintu uga caawin karaan caruurtooda.

1. Goorma Ayey Caruurta Bilaabaan Hadalka?

Caruurta badankoodu waxay si tartiib tartiib ah u bartaan:

• dhawaaqyada
• ereyada
• iyo hadalka.

Inkasta oo caruurta oo dhan aysan isku waqti hadlin, haddana waxaa jira heerar guud oo horumar ah.

Qiyaasta Guud Ee Horumarka Hadalka

6–12 Bilood

Ilmuhu wuxuu bilaabi karaa:

• dhawaaqyo
• “mama”
• “baba”
• ama codad fudud.

12–18 Bilood

Caruur badan waxay bilaabaan:

• ereyo yar yar
• magacyada dadka
• ama codsiyo fudud.

18–24 Bilood

Ilmuhu wuxuu bilaabi karaa:

• laba erey isku xiro
• sida:
  “hooyo biyo”
  ama
  “aabo keen”.

2–3 Sano

Caruurta badankoodu waxay awoodaan:

• jumlado gaagaaban
• fahamka amarro fudud
• iyo la sheekaysiga dadka.

Caruurta qaar way ka dheereeyaan ama ka gaabiyaan kuwa kale, laakiin waxaa muhiim ah:
in waalidku la socdo horumarka guud.

2. Calaamadaha Lagu Walwalo

Mararka qaar dib u dhaca hadalku wuxuu noqon karaa wax caadi ah, laakiin waxaa jira calaamado muhiim ah oo waalidiintu ay tahay inay fiiro gaar ah u yeeshaan.

Calaamadaha Muhiimka Ah

• Ilmuhu aanu magacaagiisa uga jawaabin
• Indhaha aanu si fiican u fiirin
• Ereyo aad u yar isticmaalo
• Waxa uu rabo aanu tilmaamin
• Hadalka aanu horumar sameyn muddo dheer
• Aad u xanaaqo marka aan la fahmin
• Aan dadka kale la falgelin

Haddii ilmuhu:

• 18 bilood jiro
• oo aanu ereyo yar xitaa isticmaalin,
  waxay noqon kartaa arrin u baahan qiimeyn.

Sidoo kale haddii:

• 2 sano jirku aanu isku xiri karin ereyo fudud
• ama fahamka hadalku aad u hooseeyo,
  waa muhiim in waalidku la tashado khabiir.

3. Maxaa Sababi Kara Dib U Dhaca Hadalka?

Waxaa jira sababo kala duwan oo keeni kara dib u dhaca hadalka.

Sababaha Ugu Badan

Screen-Time Badan

Mobile-ka iyo TikTok badan waxay yareyn karaan:

• wada hadalka
• ciyaarta
• iyo is dhexgalka bulshada.

Caruurta waqti badan ku qaadata screens-ka waxay mararka qaar helaan:

• interaction yar
• iyo hadal yar.

Maqal Dhibaato

Haddii ilmuhu si fiican u maqli waayo, wuxuu ku dhibtoon karaa:

• barashada ereyada
• iyo fahamka codadka.

Interaction Yar

Caruurta waxay hadalka ku bartaan:

• wada hadal
• ciyaar
• iyo la sheekeysi joogto ah.

Autism Ama Arrimo Kale

Mararka qaar dib u dhaca hadalku wuxuu la xiriiri karaa:

• autism spectrum
• developmental delay
• ama arrimo kale oo horumarineed.

Laakiin muhiim ma ahan:
in waalidku si degdeg ah uga baqo.

Waxa ugu muhiimsan waa:

• in ilmuhu qiimeyn helo
• oo taageero hore loo bilaabo haddii loo baahdo.

4. Sidee Waalidku Uga Caawin Karaa Ilmaha?

Waalidka wuxuu door weyn ku leeyahay horumarka hadalka ilmaha.

La Hadal Ilmahaaga Maalin Walba

Caruurta waxay hadalka ka bartaan:

• maqalka
• wada hadalka
• iyo ku dayashada.

La hadal ilmaha:

• markaad cunto siinayso
• markaad soconaysaan
• ama markaad ciyaaraysaan.

Akhri Buugaag

Akhri:

• sheekooyin
• sawirro
• iyo buugaag fudud.

Tani waxay kordhin kartaa:

• ereyada
• fahamka
• iyo xiisaha hadalka.

Yaree Screen-Time-ka

Khubaro badan waxay ku talinayaan:
in caruurta yaryar aan waqti badan lagu mashquulin mobile iyo TV.

Interaction-ka dadka dhabta ah ayaa aad uga muhiimsan screen-ka.

Ku Dhiirrigeli Isgaarsiinta

Haddii ilmuhu wax rabo:

• ku dhiirrigeli inuu tilmaamo
• codsado
• ama isku dayo ereyo.

Ha ka hormarin wax kasta oo uu doonayo adigoon fursad siin inuu hadlo ama isgaarsiiyo.

5. Goorma Ayaa Lala Xiriiraa Khabiir?

Waa muhiim in waalidku raadsado caawimaad haddii:

• ilmuhu aanu horumar sameyn
• hadalku aad u yar yahay
• ama interaction-ku hooseeyo.

Khabiirada caawin kara waxaa ka mid ah:

• speech therapist
• dhakhtar caruur
• ama health station.

Caawimaadda hore waxay si weyn uga caawin kartaa:

• horumarka hadalka
• kalsoonida ilmaha
• iyo waxbarashada mustaqbalka.

6. Waalidka Soomaaliyeed Iyo Cadaadiska Bulshada

Qaar ka mid ah waalidiinta Soomaaliyeed waxay la kulmaan:

• cabsi
• ceeb dareen
• ama cadaadis bulshada ah.

Dadku mararka qaar waxay yiraahdaan:
“Wuu hadli doonaa.”
ama
“Wiilasha way daahaan.”

Inkasta oo taasi mararka qaar run noqon karto, haddana waa muhiim:
in waalidku dhegeysto dareenkiisa.

Haddii aad dareento:
in ilmuhu taageero u baahan yahay,
raadinta caawimaad hore waa tallaabo wanaagsan.

Caawimaad raadintu ma ahan:

• ceeb
• fashil
• ama qalad waalidnimo.

Waa:

• masuuliyad
• jacayl
• iyo taageero ilmaha loogu daneynayo.

Gunaanad

Caruurta oo dhan isku waqti ma hadlaan.

Qaar waxay hadalka bilaabaan:

• goor hore
• halka qaar kalena ay waqti dheeraad ah u baahan yihiin.

Laakiin waxaa muhiim ah:
in waalidku la socdo:

• horumarka hadalka
• interaction-ka
• iyo fahamka ilmaha.

Taageerada hore iyo wada hadalka joogtada ahi waxay si weyn uga caawin karaan:

• horumarka luqadda
• kalsoonida
• iyo isgaarsiinta ilmaha.

Waalidka Soomaaliyeed maanta wuxuu u baahan yahay:

• wacyi
• dulqaad
• iyo faham ku saabsan horumarka caruurta.

Su’aal Akhristayaasha

Adiga ahaan maxaad sameysay si aad uga caawiso horumarka hadalka ilmahaaga?